Aktualnie jesteś: Gazeta Podatkowa (strona główna)  »   Gazeta Podatkowa NR 76 (1533) z dn. 20.09.2018  »  Zabezpieczenie na wypadek niewypłacalności i upadłości kontrahenta

Wkrótce dodatki:

Gazeta Podatkowa
e-wydanie

Gazeta Podatkowa w formacie PDF

A A A
Gazeta Podatkowa nr 74 (1531) z dnia 13.09.2018, strona 15
dział: Przewodnik Gazety Podatkowej
Autor: Łukasz Wilmiński

Zabezpieczenie na wypadek niewypłacalności i upadłości kontrahenta

Zawierając istotną umowę przedsiębiorca powinien sprawdzić kontrahenta pod kątem jego wypłacalności i kondycji finansowej, w praktyce jednak działania takie podejmowane są jedynie przez niewielką część uczestników obrotu. Powoduje to, że już po zawarciu umowy istnieje ryzyko nie tylko powstania zatorów płatniczych, ale także niewypłacalności czy stanu upadłości kontrahenta. Tego rodzaju zdarzenia znacznie zmniejszają szansę na odzyskanie należności wynikającej z zawartej umowy, dlatego jeszcze na etapie zawierania kontraktu warto zabezpieczyć się na taką ewentualność.

Przedsiębiorcy działający w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, jak i spółek prawa handlowego zagrożeni są niewypłacalnością, w podobnym stopniu. Stan ten nie zależy bowiem od formy prawnej prowadzonej działalności, lecz może wynikać z różnych zjawisk gospodarczych, jak np. zatory płatnicze, recesja w danej branży czy przeinwestowanie. W przypadku niewypłacalności kontrahenta prowadzącego działalność gospodarczą w formie jednoosobowej, po uzyskaniu tytułu wykonawczego istnieje możliwość dochodzenia należności z jego majątku prywatnego. Natomiast w przypadku spółek, zwłaszcza kapitałowych, możliwość taka jest znacznie ograniczona. Aby w maksymalnym stopniu zabezpieczyć się przed ryzykiem związanym z niewypłacalnością kontrahenta czy wszczęciem wobec niego postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego, warto wprowadzić do zawieranych umów stosowne zapisy.

Stan niewypłacalności

Niewypłacalność kontrahenta nie oznacza stanu, w którym pomimo upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze dłużnik nie płaci należności w terminie. Sytuacja taka, która fachowo nazywana jest zatorem płatniczym, może bowiem wynikać z celowego działania kontrahenta, który opóźnia zapłatę, obracając jednocześnie środkami, przeznaczonymi na spłatę wymagalnego zobowiązania. Brak zapłaty należności w terminie jest jednak pierwszym sygnałem, który oznacza konieczność podjęcia przez wierzyciela pilnych działań zmierzających do dochodzenia należności. Choć często nie wynika on z niewypłacalności kontrahenta, lecz z chęci odwleczenia płatności lub tymczasowych problemów z płynnością finansową.

Stan niewypłacalności jest zdarzeniem, które w perspektywie prowadzi do upadłości przedsiębiorcy lub zaprzestania prowadzenia przez niego działalności gospodarczej i nie należy mylić go z tymczasowymi problemami z płynnością finansową. Niewypłacalność w rozumieniu przepisów ustawy Prawo upadłościowe rozumiana jest jako stan, w którym dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Jej przepisy zawierają także domniemania, kiedy zachodzi stan niewypłacalności. Przyjmuje się zatem, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące (art. 11 ust. 1a ustawy). Natomiast w przypadku osób prawnych (np. spółek kapitałowych) stan niewypłacalności powiązany jest także z zadłużeniem. Osoba prawna jest bowiem niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Negocjacje umowne

Wielu przedsiębiorców bagatelizuje stopień zadłużenia prowadzonego przedsiębiorstwa. Argumentują to koniecznością ciągłego inwestowania lub wskazują, że zadłużenie wynikające z zawartych umów kredytów czy leasingów wpisuje się w przyjęty przez nich model prowadzenia działalności gospodarczej. Powoduje to, że na etapie zawarcia umowy kontrahent, który stoi na granicy niewypłacalności, często nie tylko nie sprawia takiego wrażenia, ale wręcz nie spodziewa się bliskiego zagrożenia niewypłacalnością. Dlatego zgodnie z zasadą, że strony w umowie powinny zadbać o zabezpieczenie własnych interesów i przewidywać możliwe ryzyka powstałe na tle wykonania umowy, należy zamieszczać w jej treści postanowienia chroniące obie strony kontraktu.

Odstąpienie a upadłość lub restrukturyzacja

Problem zabezpieczenia przed niewypłacalnością kontrahenta dość często przewija się w umowach przygotowywanych przez profesjonalistów. Powoduje to, że zarówno w obiegu prawnym, jak i we wzorach umów, z których korzystają przedsiębiorcy, występują postanowienia mające stanowić zabezpieczenie przed upadłością kontrahenta. Najczęściej dotyczą one możliwości odstąpienia od umowy w przypadku ogłoszenia upadłości lub obecnie także wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wobec kontrahenta. Aby zachować równowagę stron kontraktu, tego rodzaju zapisy często odnoszą się do obu stron umowy. Ich stosowanie w takim kształcie jest jednak nieprzydatne, tego rodzaju postanowienia są bowiem niezgodne z obowiązującymi obecnie przepisami i mają swoje źródło w przepisach ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze obowiązujących przed nowelizacją z maja 2015 r.

Odstąpienie od umowy jest faktycznie dobrym sposobem na uwolnienie się od treści zawartej z kontrahentem umowy. Skutecznie dokonane odstąpienie od umowy powoduje bowiem, że umowa uważana jest za niezawartą. To, co strony już świadczyły, ulega zwrotowi w stanie niezmienionym, chyba że zmiana była konieczna w granicach zwykłego zarządu. Za świadczone usługi oraz za korzystanie z rzeczy należy się drugiej stronie odpowiednie wynagrodzenie. Co wynika z art. 395 § 2 Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.). Strony nie mogą jednak skutecznie odstąpić od umowy na podstawie zapisu wynikającego z jej treści, gdy obowiązujące przepisy wyłączają taką możliwość, dlatego bardzo istotne jest precyzyjne określenie, kiedy może dojść do odstąpienia od umowy.

Zakazy ustawowe

Stan niewypłacalności może doprowadzić do wszczęcia wobec dłużnika postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego. Ten pierwszy rodzaj postępowania zmierza do tego, by roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwolą - dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Restrukturyzacja może być natomiast prowadzona wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Jej celem jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami. W przypadku postępowania sanacyjnego - również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.

Przepisy obu ustaw wyłączają możliwość odstąpienia od umowy w sytuacji wszczęcia postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego. Jak bowiem wynika z art. 83 Prawa upadłościowego, postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub ogłoszenia upadłości zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest upadły, są nieważne. W przypadku restrukturyzacji analogiczna regulacja znajduje się w art. 225 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, zgodnie z którym postanowienia umowy zastrzegające na wypadek złożenia wniosku o zatwierdzenie układu lub zatwierdzenia układu zmianę lub rozwiązanie stosunku prawnego, którego stroną jest dłużnik, są nieważne. Oznacza to, że umieszczenie w umowie tego rodzaju postanowień skutkuje ich nieważnością. Zatem w przypadku wszczęcia wobec kontrahenta postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego nie będzie można złożyć skutecznego oświadczenia o odstąpieniu od umowy, a nawet w przypadku jego złożenia nie będzie ono wywierało skutków prawnych i strony w dalszym ciągu będą związane umową.


W umowie można zastrzec możliwość wstrzymania się z dostawą towaru do czasu zapłaty należności przez kontrahenta.

Dopuszczalne rozwiązania

Zarówno Prawo upadłościowe, jak i restrukturyzacyjne zawierają surowe przepisy ograniczające możliwość wpływania stron umowy na zawarte już kontrakty, czego przykładem są przywołane wcześniej przepisy. Dodatkowo syndyk, który po ogłoszeniu upadłości dokonuje czynności prawnych za upadłego, ma możliwość podjęcia kroków prawnych w celu ochrony majątku upadłego. W tym także żądania uznania za bezskuteczne postanowień umownych uniemożliwiających albo utrudniających osiągnięcie celu postępowania upadłościowego, jeżeli ich stroną jest upadły. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorca negocjując umowę nie może zabezpieczyć swoich interesów, a w ewentualnej konfrontacji z syndykiem stoi na straconej pozycji. Jak bowiem wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II CSK 733/15: "Art. 98 ust. 1 i 2 p.u. nie narusza ustawowego czy umownego prawa kontrahenta upadłego do odstąpienia od umowy, nabytego przed ogłoszeniem upadłości, chyba że syndyk zażąda jej wykonania, a postanowienie umowy, stanowiące podstawę odstąpienia, jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości na podstawie art. 84 ust. 1 p.u". Oznacza to, że nie ma ogólnego zakazu zawierania w treści umowy postanowień umożliwiających stronom odstąpienie od umowy, natomiast ewentualna możliwość zaskarżenia takich czynności leży w gestii syndyka i jest przedmiotem rozpoznania i oceny sądu. W tym samym wyroku sąd wskazuje bowiem, że nie do zaakceptowania jest kierunek wykładni art. 84 ust. 1 p.u., zgodnie z którym każda klauzula umowna niekorzystna dla upadłego mogłaby być uznana za bezskuteczną wobec masy upadłości. Ponadto, co bardzo ważne, przepisy p.u. nie stoją na przeszkodzie odstąpieniu przez kontrahenta upadłego od umowy, jeżeli podstawy ustawowe czy kontraktowe do odstąpienia zaistniały przed ogłoszeniem upadłości.

Przykładowe zapisy umowne

Wszczęcie postępowania upadłościowego czy restrukturyzacyjnego jest zależne nie tyle od stanu niewypłacalności, lecz od podjęcia w tym kierunku działań przez przedsiębiorcę lub jego wierzycieli. Dlatego tak istotne jest odpowiednie zredagowanie umowy. Niezależnie bowiem od przywołanych przepisów dotyczących nieważności zapisów o odstąpieniu od umowy, możliwe jest ustalenie przez strony w kontrakcie możliwości odstąpienia od umowy w przypadku zajścia określonego zdarzenia, np. niewypłacalności kontrahenta. O ile bowiem zastrzeżenie możliwości odstąpienia na wypadek jego upadłości jest nieważne, to zakaz ten nie dotyczy stanu niewypłacalności, w sytuacji gdy nie ogłoszono wobec kontrahenta upadłości lub nie złożono wniosku o jej ogłoszenie. Możliwość taką potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9.12.2014 r., sygn. akt III CSK 15/14. Odstąpienie od umowy może być także zasadne w innych okolicznościach zastrzeżonych przez strony w umowie, np. w przypadku osiągnięcia przez stronę straty w określonej wysokości wynikającej ze sprawozdania finansowego. Zwłaszcza że w odniesieniu np. do spółek kapitałowych dostęp do sprawozdań finansowych jest znacznie ułatwiony.

Alternatywą dla tego rodzaju zapisów jest ustalenie przez strony np. możliwości wstrzymania się z dostawą towaru do czasu zapłaty lub możliwości wypowiedzenia umowy przez jedną ze stron w razie spełnienia się przesłanek określonych w umowie, np. 30-dniowego opóźnienia w zapłacie z tytułu zawartej umowy. Chociaż na etapie zawarcia umowy strony zazwyczaj mają do siebie zaufanie, to tego rodzaju zapisy dodane do treści kontraktu mogą uchronić przedsiębiorcę przed poważnymi kłopotami.

"Umieszczenie w umowie zapisu umożliwiającego wypowiedzenie czy odstąpienie od umowy w razie niewykonania czy wadliwego wykonania zobowiązania przez drugą stronę, czy też popadnięcia przez nią w zwłokę i zastrzeżenie w związku z tym uprawnienia do naliczania kary umownej nie wskazuje na chęć obejścia przepisów prawa upadłościowego czy sprzeczność z celami tego postępowania, a jest powszechnie praktykowaną klauzulą umowną, występującą częstokroć w sytuacjach niezwiązanych z upadłością, w razie dobrego stanu majątkowego stron".

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2016 r., sygn. akt II CSK 733/15

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 28.02.2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344 ze zm.)

Ustawa z dnia 15.05.2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1508 ze zm.)

Najpopularniejsze w dziale „Przewodnik Gazety Podatkowej”

Zasady wypełniania nowego druku zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu ERP-7

Gazeta Podatkowa nr 73 (1530) z dnia 10.09.2018

Ulga na start oraz prowadzenie działalności nierejestrowej

Gazeta Podatkowa nr 75 (1532) z dnia 17.09.2018

Zmiana zasad (polityki) rachunkowości

Gazeta Podatkowa nr 70 (1527) z dnia 30.08.2018

Raty, odroczenie zapłaty, umorzenie, czyli ulgi w spłacie podatków

Gazeta Podatkowa nr 72 (1529) z dnia 6.09.2018

Umowy z członkami zarządu przedsiębiorców

Gazeta Podatkowa nr 72 (1529) z dnia 6.09.2018

Nowości w premii na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej

Gazeta Podatkowa nr 69 (1526) z dnia 27.08.2018

Zasady zwrotu nadwyżki VAT naliczonego nad należnym

Gazeta Podatkowa nr 69 (1526) z dnia 27.08.2018

Zmiany w zakresie obniżania wpłat na PFRON

Gazeta Podatkowa nr 76 (1533) z dnia 20.09.2018

Księgowania uszczelniające krąg kosztów

Gazeta Podatkowa nr 75 (1532) z dnia 17.09.2018

Płatne i nieodpłatne zwolnienia od pracy

Gazeta Podatkowa nr 71 (1528) z dnia 3.09.2018

Zasady występowania przez przedsiębiorców o interpretację i powoływania się na praktykę interpretacyjną

Gazeta Podatkowa nr 71 (1528) z dnia 3.09.2018

Rozliczanie VAT przez jednostki samorządu terytorialnego

Gazeta Podatkowa nr 73 (1530) z dnia 10.09.2018

Rozliczanie różnic kursowych na rachunku walutowym

Gazeta Podatkowa nr 76 (1533) z dnia 20.09.2018

Podatkowo-składkowe rozliczanie zapomóg

Gazeta Podatkowa nr 70 (1527) z dnia 30.08.2018

Zaświadczenie o niezaleganiu w podatkach

Gazeta Podatkowa nr 72 (1529) z dnia 6.09.2018

Problemy płatników z ustaleniem obowiązku opłacania składki na FEP

Gazeta Podatkowa nr 74 (1531) z dnia 13.09.2018

Ulga dotycząca podatku wynikającego z decyzji urzędu celno-skarbowego

Gazeta Podatkowa nr 72 (1529) z dnia 6.09.2018

Wniosek o ulgę w czasie postępowania egzekucyjnego

Gazeta Podatkowa nr 72 (1529) z dnia 6.09.2018
PRZYDATNE LINKI

Portal Podatkowo-Księgowy

www.GOFIN.pl

www.Gofin.pl/PIT

www.Gofin.pl/Prawnik-Radzi

www.Gofin.pl/Rachunkowosc

www.Gofin.pl/Bilans

www.Gofin.pl/Podatki

www.Gofin.pl/Prawo-Pracy

www.Gofin.pl/Skladki-Zasilki

       
POMOCNIKI Księgowego

www.Asystent.Gofin.pl

www.Interpretacje.Gofin.pl

www.Przepisy.Gofin.pl

www.Terminy.Gofin.pl

www.Druki.Gofin.pl

www.Kalkulatory.Gofin.pl

www.PrzewodnikKadrowego.Gofin.pl

www.WideoPomocniki.Gofin.pl

www.Forum.Gofin.pl

www.Newslettery.Gofin.pl

www.PrzewodnikKsiegowego.Gofin.pl

www.Wskazniki.Gofin.pl

www.IndeksKsiegowan.Gofin.pl

www.Orzecznictwo.Gofin.pl

www.PytaniaCzytelnikow.Gofin.pl

www.WszystkoDlaKsiegowych.pl

 
       
Serwisy specjalistyczne

www.ZakladamyFirme.pl

www.VademecumKadrowego.pl

www.VademecumKsiegowego.pl

www.PoradnikKsiegowego.pl

www.EmeryturyiRenty.pl

www.SerwisBudzetowy.pl

www.PodatekDochodowy.pl

www.VademecumPodatnika.pl

www.KodeksPracy.pl

www.Czas-Pracy.pl

www.Zasilki.pl

www.UmowyCywilnoprawne.pl

www.RozliczeniaPodatkowe.pl

www.RozliczenieWynagrodzenia.pl

www.KalkulatoryPodatkowe.pl

www.PoradyPodatkowe.pl

www.RozliczenieDelegacji.pl

www.PodatekVAT.pl

www.UrlopyWychowawcze.pl

 
     
 
  szczegółowy spis treści
bieżącego numeru
pokazuj fragmenty artykułów 
Strona tytułowa
Aktualności i sygnały
O czym Czytelnik wiedzieć powinien
Rozliczamy podatek dochodowy
VAT i akcyza
Prawo pracy w praktyce
Składki ZUS
Emerytury, renty, zasiłki
Postępowanie przed fiskusem
Poradnik podatkowo-kadrowy
Rachunkowość dla każdego
Przewodnik Gazety Podatkowej
Orzecznictwo i interpretacje prawne
Spółki i wspólnicy
Wskazówki dla przedsiębiorcy
Kompleksowe opracowania podatkowo-księgowe
Firma dla początkujących
Z dyskusji na www.forum.gofin.pl
Prawnik radzi
Wskaźniki i stawki
 Dodatki
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl

Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.