Aktualnie jesteś: Gazeta Podatkowa (strona główna)  »   Gazeta Podatkowa NR 84 (1541) z dn. 18.10.2018  »  Kiedy występuje praca w nadgodzinach?

Wkrótce dodatki:

Gazeta Podatkowa
e-wydanie

Gazeta Podatkowa w formacie PDF

A A A
Gazeta Podatkowa nr 82 (1539) z dnia 11.10.2018, strona 14
dział: Przewodnik Gazety Podatkowej
Autor: Ewa Madejek

Kiedy występuje praca w nadgodzinach?

Zasadniczo pracownik powinien świadczyć pracę w obowiązującym wymiarze czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym w ramach ustalonego w umowie o pracę etatu. Jednak w określonych przypadkach ustawodawca dopuścił też możliwość wykonywania pracy ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy lub przedłużony wymiar dobowy. Taka praca nosi miano pracy nadliczbowej.

Dopuszczalność pracy nadliczbowej

Pracą w godzinach nadliczbowych jest praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna w razie:

  • konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
     
  • szczególnych potrzeb pracodawcy.

Ponadnormatywna praca z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy nie może być wykonywana na stanowiskach, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia (art. 151 § 2 K.p.).

Nadgodziny dobowe i średniotygodniowe

Nadgodziny dobowe występują po przekroczeniu normy dobowej bądź przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy. W odniesieniu do pracowników zatrudnionych w organizacji podstawowej od poniedziałku do piątku po 8 godzin na dobę, zasadniczo przypadają one powyżej 8 godz. na dobę oraz przeciętnie 40 godz. na tydzień.

W przypadku zatrudnienia pracownika np. w podstawowej wersji systemu równoważnego, czyli przy przedłużeniu do 12 godzin dniówki roboczej, pracą nadliczbową w dniach przedłużonego dobowego wymiaru czasu pracy jest praca powyżej wymiaru ustalonego w rozkładzie czasu pracy w danym dniu. Przykładowo, gdy w harmonogramie zaplanowano pracownikowi w danym dniu pracę przez 12 godzin, pracą nadliczbową z przekroczenia dobowego będzie trzynasta godzina i następujące po niej. W innych dniach, gdy pracownikowi zaplanowano pracę na 8 lub mniej godzin, pracą w nadgodzinach z przekroczeń dobowych będzie praca powyżej normy, czyli zasadniczo powyżej ósmej przepracowanej godziny. W celu ustalenia przekroczeń dobowych każdą dobę rozpatruje się odrębnie. Przy czym przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy (art. 128 § 3 pkt 1 K.p.).

Jeżeli chodzi o pracę nadliczbową z przekroczeń średniotygodniowych, to jest nią każda godzina przekraczająca przeciętną tygodniową normę czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (art. 1511 § 2 K.p.). Przekroczenia te stwierdza się dopiero z upływem okresu rozliczeniowego.

Praca w dniu wolnym

W przypadku wykonywania pracy w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy przepisy przewidują tylko jedną formę rekompensaty. Jest nią udzielenie innego dnia wolnego od pracy do końca okresu rozliczeniowego, w terminie uzgodnionym z pracownikiem (art. 1513 K.p.). Przepisy kodeksowe nie przewidują żadnego wyjątku od podanej zasady. Termin dnia wolnego należy uzgodnić z pracownikiem, co nie zawsze może być spełnione z przyczyn niezależnych od pracodawcy. W razie nieudzielenia innego dnia wolnego za pracę w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy do końca okresu rozliczeniowego, na koniec okresu rozliczeniowego powstają nadgodziny średniotygodniowe.

Organizacja ruchoma

W myśl art. 1401 § 1-3 K.p. tzw. ruchoma organizacja czasu pracy może przewidywać:

  • różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy albo
     
  • przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy.

Praca w organizacji ruchomej nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego.

W przypadku zastosowania organizacji ruchomej ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych. Jednak także w organizacji ruchomej mogą wystąpić nadgodziny (patrz ramka).

Wyjścia prywatne

Nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych czas odpracowania zwolnienia od pracy, udzielonego pracownikowi, na jego pisemny wniosek, w celu załatwienia spraw osobistych. Odpracowanie zwolnienia od pracy nie może jednak naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego i tygodniowego (art. 151 § 21 K.p.).

Wniosek w sprawie zwolnienia w celu załatwienia spraw osobistych musi mieć formę pisemną. Tylko wtedy czas odpracowania nie zostanie zakwalifikowany do nadgodzin.

Limity pracy ponadnormatywnej

Limit godzin nadliczbowych określony w Kodeksie pracy wynosi 150 w ciągu roku kalendarzowego (art. 151 § 3 K.p.). Odnosi się on jednak tylko do nadgodzin wypracowanych z powodu szczególnych potrzeb pracodawcy. Limit ten obowiązuje w danym roku kalendarzowym, niezależnie od ewentualnej zmiany pracodawcy.

Dopuszczalną ustawową liczbę nadgodzin można zwiększyć poprzez wprowadzenie odpowiednich postanowień do przepisów zakładowych.

Biorąc pod uwagę, że łączna liczba godzin pracy, z uwzględnieniem godzin nadliczbowych, nie może przekroczyć przeciętnie 48 godzin na tydzień, praca nadliczbowa może wynieść maksymalnie 8 godzin przeciętnie na tydzień (48 godz. - 40 godz. pracy rozkładowej). Przy czym w roku kalendarzowym przypadają 52 pełne tygodnie, co oznacza, że pracownik mógłby teoretycznie przepracować w danym roku 416 godzin nadliczbowych (8 godz. × 52 tyg.). Zdaniem Departamentu Prawa Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (znak pisma: DPR-III-079-612/TW/08) ta liczba w praktyce jest jednak niższa: "(...) Ustalając większą liczbę godzin nadliczbowych niż 150, pracodawca powinien uwzględnić to, że pracownikom przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze 20 lub 26 dni. Maksymalny limit może zatem zostać wskazany w wysokości 384 godzin (od 52 tygodni w roku odejmuje się cztery tygodnie urlopu, co daje 48 tygodni, które należy pomnożyć przez dopuszczalną maksymalną liczbę godzin nadliczbowych przeciętnie w tygodniu w okresie rozliczeniowym, czyli osiem). Natomiast u pracowników korzystających z 26-dniowego urlopu wypoczynkowego maksymalny limit wynosi 376 godzin (od 52 tygodni odejmujemy pięć tygodni urlopu, co daje 47 tygodni, które mnoży się przez osiem godzin nadliczbowych)".

Kadra zarządzająca bez limitu nadgodzin

Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych świadczą pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do normalnego wynagrodzenia i dodatku (lub czasu wolnego) za tę pracę. Do kadry zarządzającej w rozumieniu prawa pracy należą pracownicy kierujący jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy, pracownicy wchodzący w skład organu zarządzającego zakładem pracy oraz główni księgowi (art. 128 § 2 pkt 2 K.p.). Jedynie kierownicy wyodrębnionych jednostek organizacyjnych zachowują prawo do wynagrodzenia oraz dodatku za nadgodziny przypadające w niedziele i święta, jeżeli nie otrzymali za nie dnia wolnego.

Nadgodziny między dobami

Praca w nadgodzinach ma miejsce w razie przekroczenia normy dobowej lub przedłużonego wymiaru dobowego bądź przekroczenia normy średniotygodniowej. Nadgodziny z przekroczenia dobowego rozliczane są w ramach doby pracowniczej. Nadgodziny te występują po wcześniejszym wypracowaniu normy dobowej lub przedłużonego wymiaru dobowego, czyli przypadają po zakończeniu pełnej dniówki roboczej.

W praktyce zdarzają się sytuacje, gdy praca zostaje podjęta w tzw. czarnej dziurze, tj. pomiędzy dwiema dobami pracowniczymi. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w stanowisku udostępnionym naszemu Wydawnictwu w dniu 20 listopada 2013 r. uznało taką pracę za nadgodziny z przekroczenia normy średniotygodniowej. W piśmie tym stwierdziło, że: "(...) Jeżeli natomiast praca taka (pozarozkładowa - przyp. red.) zostanie pracownikowi polecona do wykonania w okresie czasu, który nie jest już objęty dobą pracowniczą rozpoczętą poprzedniego dnia kalendarzowego (...), to praca taka powinna być, zdaniem Departamentu Prawa Pracy, zakwalifikowana jako praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy (...)".

Dodatki za nadgodziny

Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, pracownikowi przysługuje dodatek w wysokości:

  • 100% wynagrodzenia, gdy godziny nadliczbowe przypadają: w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
     
  • 50% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony wyżej (art. 1511 § 1 K.p.).

Dodatek w wysokości 100% wynagrodzenia przysługuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi przysługuje prawo do dodatku z przekroczenia dobowego (art. 1511 § 2 K.p.).


Za nadgodziny każdego rodzaju przysługuje normalne wynagrodzenie w miesiącu ich wystąpienia.


Pod pojęciem normalnego wynagrodzenia rozumie się wynagrodzenie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie. Natomiast podstawą dodatku za nadgodziny jest wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania pracownika, określonego stawką godzinową lub miesięczną. W przypadku gdy taki składnik nie został wyodrębniony w umowie o pracę, należy przyjąć 60% jego wynagrodzenia (art. 1511 § 3 K.p.).

Przykład

Pracownik pełnoetatowy jest zatrudniony w normach podstawowych od poniedziałku do piątku w systemie dwuzmianowym. W środę według grafiku miał zaplanowaną pracę na pierwszej zmianie od 7.00 do 15.00, a w czwartek na drugiej zmianie od 15.00 do 23.00. Ze względu na szczególne potrzeby pracodawca nakazał mu stawienie się w czwartek w pracy na godzinę 12.00. Pracownik przepracował 3 godziny poza rozkładem, które nie przypadają w żadnej z dób pracowniczych. Doba środowa zakończyła się bowiem w czwartek o 7.00, a czwartkowa rozpoczęła o 15.00. Godziny te na zakończenie okresu rozliczeniowego spowodują przekroczenia średniotygodniowe, gdyż występują w tzw. czarnej dziurze.


"(...) zdaniem Departamentu Prawa Pracy, jeżeli pracodawca poleci pracownikowi wykonywanie pracy przed rozpoczęciem przez pracownika pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, o którym mowa w art. 1401 § 1 Kodeksu pracy, ocena, czy doszło do pracy nadliczbowej w rozumieniu art. 151 Kodeksu pracy i czy praca ta była wynikiem przekroczenia normy dobowej czy przeciętnej normy tygodniowej powinna być dokonywana z uwzględnieniem definicji doby pracowniczej.

W opinii Departamentu, jeżeli praca taka zostanie pracownikowi polecona do wykonania w okresie czasu, który objęty jest dobą pracowniczą rozpoczętą poprzedniego dnia kalendarzowego, to powinna być ona zakwalifikowana jako praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Jeżeli natomiast praca taka zostanie pracownikowi polecona do wykonania w okresie czasu, który nie jest już objęty dobą pracowniczą rozpoczętą poprzedniego dnia kalendarzowego (bowiem upłynęły już 24 godziny od rozpoczęcia przez pracownika pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w poprzednim dniu kalendarzowym), to praca taka powinna być, zdaniem Departamentu Prawa Pracy, zakwalifikowana jako praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. (...)".

Stanowisko Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 21 października 2013 r. udostępnione naszemu Wydawnictwu 20 listopada 2013 r.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.)

Najpopularniejsze w dziale „Przewodnik Gazety Podatkowej”

Zasady przejścia do wyspecjalizowanego urzędu skarbowego od 2019 r.

Gazeta Podatkowa nr 81 (1538) z dnia 8.10.2018

Nowe formularze przy delegowaniu pracowników

Gazeta Podatkowa nr 78 (1535) z dnia 27.09.2018

Ulga na start oraz prowadzenie działalności nierejestrowej

Gazeta Podatkowa nr 75 (1532) z dnia 17.09.2018

Ewidencja kosztów i przychodów na przełomie miesiąca

Gazeta Podatkowa nr 83 (1540) z dnia 15.10.2018

Zmiany w zakresie obniżania wpłat na PFRON

Gazeta Podatkowa nr 76 (1533) z dnia 20.09.2018

Upływ limitu czasowego zatrudniania na czas określony

Gazeta Podatkowa nr 80 (1537) z dnia 4.10.2018

Rozliczanie różnic kursowych na rachunku walutowym

Gazeta Podatkowa nr 76 (1533) z dnia 20.09.2018

Ustalanie okresu zasiłkowego

Gazeta Podatkowa nr 79 (1536) z dnia 1.10.2018

Księgowania uszczelniające krąg kosztów

Gazeta Podatkowa nr 75 (1532) z dnia 17.09.2018

Krajowy Rejestr Zadłużonych od lutego 2019 r.

Gazeta Podatkowa nr 77 (1534) z dnia 24.09.2018

Podatek dochodowy w wyjaśnieniach Ministerstwa Finansów

Gazeta Podatkowa nr 77 (1534) z dnia 24.09.2018

Jak ustalić status podatkowy zagranicznego kontrahenta?

Gazeta Podatkowa nr 78 (1535) z dnia 27.09.2018

Zasady przeliczenia limitu przychodu

Gazeta Podatkowa nr 81 (1538) z dnia 8.10.2018

Korygowanie błędów w dokumentowaniu transakcji w VAT

Gazeta Podatkowa nr 80 (1537) z dnia 4.10.2018

Czynności związane z przygotowaniem inwentaryzacji

Gazeta Podatkowa nr 81 (1538) z dnia 8.10.2018

Zalecenia w zakresie ochrony danych osobowych w szkołach

Gazeta Podatkowa nr 79 (1536) z dnia 1.10.2018

Powrót do "zwykłego" urzędu skarbowego

Gazeta Podatkowa nr 81 (1538) z dnia 8.10.2018

Reklama i promocja firmy oraz jej produktów

Gazeta Podatkowa nr 83 (1540) z dnia 15.10.2018

Skutki przekształcenia spółki

Gazeta Podatkowa nr 81 (1538) z dnia 8.10.2018

Zasady wynagradzania członków zarządu spółki z o.o. bez udziału publicznego

Gazeta Podatkowa nr 82 (1539) z dnia 11.10.2018
PRZYDATNE LINKI

Portal Podatkowo-Księgowy

www.GOFIN.pl

www.Gofin.pl/PIT

www.Gofin.pl/Prawnik-Radzi

www.Gofin.pl/Rachunkowosc

www.Gofin.pl/Bilans

www.Gofin.pl/Podatki

www.Gofin.pl/Prawo-Pracy

www.Gofin.pl/Skladki-Zasilki

       
POMOCNIKI Księgowego

www.Asystent.Gofin.pl

www.Interpretacje.Gofin.pl

www.Przepisy.Gofin.pl

www.Terminy.Gofin.pl

www.Druki.Gofin.pl

www.Kalkulatory.Gofin.pl

www.PrzewodnikKadrowego.Gofin.pl

www.WideoPomocniki.Gofin.pl

www.Forum.Gofin.pl

www.Newslettery.Gofin.pl

www.PrzewodnikKsiegowego.Gofin.pl

www.Wskazniki.Gofin.pl

www.IndeksKsiegowan.Gofin.pl

www.Orzecznictwo.Gofin.pl

www.PytaniaCzytelnikow.Gofin.pl

www.WszystkoDlaKsiegowych.pl

 
       
Serwisy specjalistyczne

www.ZakladamyFirme.pl

www.VademecumKadrowego.pl

www.VademecumKsiegowego.pl

www.PoradnikKsiegowego.pl

www.EmeryturyiRenty.pl

www.SerwisBudzetowy.pl

www.PodatekDochodowy.pl

www.VademecumPodatnika.pl

www.KodeksPracy.pl

www.Czas-Pracy.pl

www.Zasilki.pl

www.UmowyCywilnoprawne.pl

www.RozliczeniaPodatkowe.pl

www.RozliczenieWynagrodzenia.pl

www.KalkulatoryPodatkowe.pl

www.PoradyPodatkowe.pl

www.RozliczenieDelegacji.pl

www.PodatekVAT.pl

www.UrlopyWychowawcze.pl

 
     
 
  szczegółowy spis treści
bieżącego numeru
pokazuj fragmenty artykułów 
Strona tytułowa
Aktualności i sygnały
O czym Czytelnik wiedzieć powinien
Rozliczamy podatek dochodowy
VAT i akcyza
Prawo pracy w praktyce
Składki ZUS
Emerytury, renty, zasiłki
Postępowanie przed fiskusem
Poradnik podatkowo-kadrowy
Rachunkowość dla każdego
Przewodnik Gazety Podatkowej
Orzecznictwo i interpretacje prawne
Spółki i wspólnicy
Wskazówki dla przedsiębiorcy
Kompleksowe opracowania podatkowo-księgowe
Firma dla początkujących
Z dyskusji na www.forum.gofin.pl
Prawnik radzi
Wskaźniki i stawki
 Dodatki
 
Sklep internetowy - sklep.gofin.pl

Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.